Niepamięć Margarety Wysockiej wydana przez Wydawnictwo Insignis jest równie nietypowa jak imię jej autorki. Na początek wita nas niepokojące, badawcze spojrzenie kobiety z grafiki na okładce autorstwa Marty Wróblewskiej. Potem zaciekawia tytuł i blurb na tylnej okładce. Nie bez znaczenia są też zachęcające do lektury opinie takich autorów jak Max Czornyj, Wojciech Chmielarz czy Igor Brejdygant. Po tym wszystkim po prostu nie da się nie sięgnąć po tę ponad 600 stronicową historię. Osobiście nie żałuję, autorka znakomicie prowadzi nas od niepamięci głównej bohaterki do odkrycia spraw, które miały być zapomniane.

Co nieco o autorce

Margareta Wysocka jest Poznanianką i zapewne z tego powodu miejsce akcji swojej debiutanckiej powieści osadziła właśnie w tym mieście. Poza tym jest menedżerką kultury i działaczką społeczną, która, jak o sobie pisze, kocha naturę i czekoladę. Pracowała w korporacji branży motoryzacyjnej, teatrze muzycznym i kawiarni artystycznej. Była także współtwórczynią i realizatorką kilku edukacyjnych i społeczno-kulturalnych projektów. Powieścią Niepamięć otwiera drzwi do kolejnego obszaru, w których chce się sprawdzić. Nie bez powodu piszę „otwiera”, ponieważ książka, zgodnie z zapowiedzią autorki, jest pierwszym tytułem „serii ironicznych kryminałów obyczajowych z Dianą Paderską w roli zadziornej protagonistki”.

Główny motyw powieści

Głównym motywem powieści jest utrata pamięci. Miejscem akcji, jak wspomniałam wyżej, jest Poznań i jego okolice, a wydarzenia mają miejscu w ciągu kilku dni na przełomie października i listopada 2023 roku, choć retrospekcje sięgają kilkudziesięciu lat wstecz. W pewien niedzielny poranek główna bohaterka Diana Paderska budzi się w swoim mieszkaniu ze świadomością, że nie pamięta ostatnich 10 godzin swojego życia, czyli wydarzeń z poprzedniej nocy. Jest to o tyle istotne, że poprzedniego wieczoru była sama w wilii miejscowego milionera, o którym ma dość niskie mniemanie. Prawdopodobnie tam zostawiła swój płaszcz i kamery, przy pomocy których zamierzała nagrać to spotkanie. Jej niepokój przeradza się w strach, kiedy następnego dnia dowiaduje się, że tej samej nocy Henryk Wagner zniknął. Obawia się, że ona miała udział w jego zniknięciu. Nieufająca z założenia nikomu Paderska próbuje sama zrekonstruować wydarzenia z sobotnio-niedzielnej nocy.

Tajemnicze śledztwo

W poszukiwania miejscowego prominenta angażuje się nie tylko policja, ale także dziennikarze z „Głosu Wielkopolskiego”. Oczywiście pierwsze tropy wskazują na związek Diany Paderskiej ze zniknięciem Wagnera. Ten ślad sprawdza przystojny dziennikarz Jakub Lange. Diana i Jakub ze zdziwieniem odkrywają, że coś ich do siebie przyciąga. Obok poszukiwań biznesmena autorka rozwija inne wątki, w których poznajemy osoby związane z Wagnerem i ich historie. Ślady się plączą, nic nie jest oczywiste, a grono podejrzanych rośnie. Zakończenie z jednej strony jest zupełnym zaskoczeniem, ale z drugiej logiczną konsekwencją zachowań Wagnera.

Wielość wątków w powieści

Niepamięć jest złożoną, wielowątkową historią, a w gąszczu poruszanych wątków łatwo się zgubić. Są tu wątki trudne i bolesne jak choćby te związane z traumami i zemstą. Jest wątek pokazujący powiązania między przedsiębiorcami, politykami i mediami. Powiązania powstające na ogół w mało etyczny sposób, ale tworzące sieć, z której trudno się wyplatać. Powiązania, dzięki którym możliwe jest manipulowanie zarówno pojedynczymi ludźmi jak i całymi grupami. Przyjrzymy się także skomplikowanym relacjom rodzinnym, które mogą pomagać w życiu, ale też szkodzić. Pisarka wykorzystuje też motyw wpływu przeszłości na nasze życie, ukrytych tajemnic, których przemilczanie jest niszczące dla psychiki i relacji międzyludzkich. Odnajdziemy tu także utracone nadzieje zbudowane na fałszywym fundamencie i zaufanie, które zostało zniszczone. Jest tu również motyw rodzącego się uczucia pomiędzy Dianą i Jakubem. Tak znaczna ilość wątków może być przytłaczająca dla niektórych, wymaga też uważności podczas czytania.

Kreacja bohaterów

Powieść Niepamięć tworzą jej bohaterowie, którzy tutaj są wyraziści i skomplikowani. Poznajemy ich poprzez osobiste wspomnienia, zachowania i relacje innych. Na pierwszy plan wysuwają si kobiety. Niektóre silne, inne podporządkowane. Najważniejszą z nich jest Diana Paderska pełna charyzmy, nietuzinkowa malarka, wrażliwa na krzywdę innych. Ale także podejrzliwa i nieufna wobec ludzi. Budzi ambiwalentne uczucia, przynajmniej u mnie. Nie jest to typ ludzi, który lubię. Jakub Lange to młody dziennikarz z traumą, poszukujący celu w życiu i bliskiej osoby. Pisząc o ludzkich dramatach poszukuje ukojenia swojego. Jest zaangażowany, szczery. To typ człowieka, który zyskuje sympatię. Henryk Wagner, wielki nieobecny, którego poznajemy z relacji innych. Jawi się jako bezwzględny karierowicz. I tak można by przedstawiać kolejne postacie, bo każda jest inna i ma coś ważnego do przekazania. Każda wywołuje w nas jakieś emocje i zmusza do jakichś refleksji. Ważne są relacje między nimi. Miałam wrażenie przytłoczenia szczegółowością opisów.

Popis erudycji i wiedzy

Powieść napisano pięknym, starannym językiem. Każdy opis czy dialog jest pewnego rodzaju popisem erudycji i wiedzy autorki. Ale pisarka robi to w sposób naturalny, nie ma się wrażenia sztuczności. Jednak do tego sposobu narracji trzeba przywyknąć. Opisy miejsc i osób są plastyczne i bardzo obrazowe. Dialogi między bohaterami są żywe, pełne ironii i sarkazmu. Są one ciekawą rozgrywką intelektualną zarówno między postaciami jak i z czytelnikiem. Pisarka często sięga po dygresje, porównania czy metafory. W powieści akcja płynie raczej spokojnie, choć napięcie jest stale odczuwalne. Stosowane przez pisarkę częste przeskoki pomiędzy postaciami i retrospekcje wcześniejszych wydarzeń z ich udziałem pogłębiają tło historii i dodają jej głębi. Główna zagadka kryminalna – zniknięcie milionera, rozmywa się chwilami w opisach przeżyć różnych postaci czy poznawaniu historii, które nie mają ścisłego związku z głównym wątkiem. Osobiście przytłoczyła mnie ilość postaci z perspektywy których poznajemy przebieg fabuły, przeskoki pomiędzy czasem wydarzeń i zbyt duża ilość szczegółów.

Podsumowanie

Niepamięć wymaga czasu i uwagi, ze względu na jej obszerność, ale także kompozycję i konstrukcję. Nie jest być może pozycją idealną, ale na pewno oryginalną i wyróżniająca się. Zmusza do refleksji nad wieloma kwestiami, jedną z nich jest nasza pamięć. Czym dla nas jest świadomość tego co się z nami dzieje i jak przytłaczający jest brak tej świadomości. Ale równie ważne były, przynajmniej dla mnie, zagadnienia związane z moralnością. Czy pozycja społeczna może być usprawiedliwieniem dla niemoralnego, nieetycznego postępowania wobec ludzi. Gdzie jest granica między sprawiedliwością a zemstą. Polecam książkę czytelnikom, którzy sięgają po ambitne publikacje, które wymagają zaangażowania, poświęcenia im czasu, wgłębienia się w treść. Tym, których nie zniechęci dokładność i szczegółowość narracji kosztem jej dynamiki. Tym, którzy, tak jak ja, zechcą sprawdzić co kryje intrygujący tytuł Niepamięć.

Elżbieta Molęda