Publikacja Ksiądz Paradoks. Biografia księdza Jana Twardowskiego Magdaleny Grzebałkowskiej, która ukazała się w nakładem Wydawnictwa Znak jest wznowieniem książki, której pierwsze wydanie miało miejsce w 2011 roku.

Co nieco o autorce

Magdalena Grzebałkowska jest pisarką i reporterką związaną z Gazetą Wyborczą. Z wykształcenia jest historyczką. Biografia księdza Jana Twardowskiego była jej debiutem literackim, po którym napisała jeszcze trzy inne biografie. Jest także autorką lub współautorką kilku innych publikacji. Była nagradzana i nominowana do licznych nagród literackich i dziennikarskich, w tym dwukrotnie nominowana była do Nagrody Literackiej Nike.

Zarys publikacji

W swojej pracy jej twórczyni, potwierdza, że ksiądz Jan Twardowski był osobą skrytą. Listy, które otrzymywał – niszczył, podobnie jak swoje zapiski. Skrzętnie ukrywał swoją przeszłość mało o niej mówiąc lub zmieniając wersje wydarzeń. Spadkobierczyni księdza-poety także była nieprzychylna zamiarowi napisania biografii księdza Jana Twardowskiego przez Małgorzatę Grzebałkowską wieszcząc jej niepowodzenie. Wiele osób do których dotarła, a które mogły dostarczyć ciekawych informacji o życiu księdza Twardowskiego lub rozwiać wątpliwości na jego temat, nie chciało z nią rozmawiać lub po czasie nie wyrażało zgody na publikację treści rozmowy. Mimo to Grzebałkowska odszukała blisko 60 różnych osób, które znały księdza i zechciały o nim coś powiedzieć. Na kartach biografii odnajdziemy ich wspomnienia. Odkryte przez nią nieznane zapiski i relacje kreślą obraz człowieka pełnego tajemnic i sprzeczności, czemu autorka daje wyraz w tytule biografii Ksiądz Paradoks. A może jest to nawiązanie do recenzji jego twórczości nazywanej „poezją paradoksu”?

Biografia księdza

Pewne fakty z życia księdza są potwierdzone i pewne, inne niejasne i rozmyte. Urodził się w 1915 roku w Warszawie i tutaj zmarł w 2006 roku. Przeżył burzliwy okres w dziejach Polski i świata. Szczególnie duży wpływ na jego psychikę wywarły wydarzenia II wojny światowej, którą przeżył mieszkając na Woli w Warszawie. Autorka biografii dotarła do wielu informacji, które są bardzo ciekawe i mało znane. Nie tylko o tym okresie jego życia, ale także o wielu innych. Odwiedziła i opisała miejsca, w których przebywał począwszy od dzieciństwa aż do śmierci. Odtworzyła strukturę jego rodziny, relacje między jej członkami i relacje między krewnymi a księdzem Twardowskim, odszukała żyjących krewnych. Prześledziła koleje edukacji szkolnej od szkoły powszechnej poprzez gimnazjum, studia na polonistyce i w seminarium docierając do dokumentów z tego okresu i żyjących jeszcze ludzi, których wówczas spotkał. W przypadku osób nieżyjących cytowała ich wypowiedzi z innych publikacji lub listów.

Tło historyczne

Życie księdza Twardowskiego Grzebałkowska przedstawiła na tle wydarzeń historycznych i wydarzeń w jego rodzinie. Przedstawiła sylwetki postaci ważnych dla niego i opisała relacje z nimi. Jako absolwent warszawskiej polonistki (tytuł magistra otrzymał w 1948 roku) miał kontakt z wieloma znanymi osobami ze świata literatury i krytyki literackiej, poznał Kazimierza Brandysa, Pawła Hertza, Tadeusza Różewicza. Ważną rolę w jego życiu stanowiły kobiety, choć trudno jednoznacznie wnioskować o charakterze tych relacji. Pod koniec życia nazywał je „wnuczkami”. Kilka z nich poznajemy na kartach biografii. Jedną z nich, Aleksandrę Iwanowską, uczynił swoją spadkobierczynią. Ksiądz Jan Twardowski był znanym i uznanym poetą, uznawanym za przedstawiciela współczesnej liryki religijnej. W bibliografii znajdziemy jego rozterki związane z pisaniem, a także informacje jak radził sobie z popularnością i sławą. Grzebałkowska pisze: „Był przeczulony na punkcie swoich wierszy. Chciał mieć nad wszystkim kontrolę. Bardzo uważał, żeby nie zmieniono ani słowa” (str. 295).

Reporterski styl pisania

Autorka biografii zachowuje chronologię życia poety, ale przeplata ją opisami miejsc, innych postaci czy wydarzeń, wzbogaca zdjęciami. Dzięki temu biografia nie jest monotonna. Autorka jest szczegółowa. Pisząc o księdzu nie ocenia, stara się być jak najbardziej obiektywna, koncentrując się na faktach, nie domyka tego, czego nie jest pewna. Jak w przypadku kontaktów księdza ze Służbami Bezpieczeństwa. Zaletą publikacji są wyraźnie wydzielone, na ogół krótkie rozdziały, wplatane w tekst dokumenty i zdjęcia, a także cytaty z listów i rozmów z osobami, które go znały. Styl w jakim napisana jest biografia pokazuje reporterską stronę autorki. Nie ma tu tylko suchych faktów i wydarzeń, ale autorka tchnie w nie życie. Język jest żywy, barwny. Obok tego co dotyczy głównego bohatera są tu także opisy przebiegu jej poszukiwań i spotkań z ludźmi, czasem wplata fragment wiersza księdza. Na końcu książki znajdziemy obszerny „Wykaz cytowanych dzieł”, co pokazuje zakres wykonanej przez autorkę pracy.

Podsumowanie recenzji

Osobiście sięgnęłam po książkę Ksiądz Paradoks wiedziona ciekawością. Lubię biografie, a postać księdza Twardowskiego znałam jedynie z jego twórczości. Byłam ciekawa osoby, jaka ukrywa się za wierszami. Lektura mnie nie rozczarowała. Jest to dobra, skrupulatnie wykonana praca, która daje nam dość szczegółowy i dokładny obraz tej znanej postaci. Niektóre wiadomości mnie zaskoczyły, inne rozbawiły, a jeszcze inne wzbudziły we mnie różne refleksje. Niewątpliwie jednak jest to ciekawa książka, nie tylko ze względu na intrygującą postać głównego bohatera, ale także poprzez sposób jego przedstawienia.

Elżbieta Molęda