Książka Hongkong. Nieustająca walka o tożsamość autorstwa Ching Kwan Lee w tłumaczeniu Pawła Szadkowskiego wydana przez Copernicus Center Press to nie tylko obszerny reportaż z wydarzeń jakie miały miejsce w Hongkongu okresie od 2019 do 2022 roku. To także wnikliwa analiza zjawisk historyczno-etnograficzno-socjologicznych, które do nich doprowadziły. Celem pracy jest jak pisze sama autorka we wstępie:

…przedstawić osobisty i empatyczny obraz zmagań mieszkańców od wewnątrz, zaś z perspektywy zewnętrznej poprowadzić bezstronną analizę socjologiczną na temat tego, jak przebiegała ewolucja oraz eskalacja procesu dekolonizacji tej globalnej metropolii, co sprawiło, że rozbudziła w sobie polityczny potencjał i atrakcyjny program polityczny, a także co udało jej się osiągnąć, a gdzie poniosła porażkę (str. 30).

Publikacja jest także swoistym „dziedzictwem oporu” jaki był udziałem mieszkańców Hongkongu.

Co nieco o autorce

Ching Kwan Lee pochodzi z Hongkongu. Doktorat z socjologii uzyskała na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley. Wcześniej wykładała na Chińskim Uniwersytecie w Hongkongu oraz Uniwersytecie Michigan w Ann Arbor. Aktualnie jest profesorem socjologii na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Głównym obszarem jej zainteresowań jest globalizacja i rozwój globalnego Południa, ze szczególnym uwzględnieniem Chin, Hongkongu i Tajwanu.

Trochę historii

Mimo, że na mapie świata Hongkong jest niewielkim punktem, to ma ogromne znaczenie gospodarcze. Dzięki swojemu strategicznemu położeniu i ciekawej historii jest chętnie odwiedzany przez ludzi z całego świata. Wydarzenia jakie rozpoczęły się tam w 2019 roku, w przełomowym dla tego miasta okresie geopolitycznej rywalizacji między Chinami a Zachodem, zwróciły uwagę świata na inne oblicze tego miasta. Hongkong stał się bowiem na kilka lat areną różnego rodzaju protestów i został nawet nazwany „miastem protestów”. Jego mieszkańcy zjednoczyli się w poczuciu swojej odrębności i wspólnoty oraz podjęli różnorodne działania w celu ich zaznaczenia. Były to zarówno pokojowe marsze i wiece jak i stosowanie walk. Te działania spotykały się z niekończącym się salwami gazu łzawiącego i gumowych kul oraz strumieniami wody z armatek. Na gruncie protestów wyrosła nowa kultura, w ramach której powstał hymn. Ponadto swoisty język gestów i zwrotów językowych, styl ubioru, maskotki i charakterystyczne barwy, a także graffiti.

Nieustająca walka o tożsamość

Ching Kwan Lee od czerwca 2019 roku do maja 2020 roku mieszkała w Hongkongu. Była naoczną obserwatorką i uczestniczką wielu tych wieców i marszów. Zainspirowało ją to do przeprowadzenia badań dotyczących tych wydarzeń i wieloaspektowej analizy ich genezy. Materiał do publikacji gromadzono w latach 2019–2023. Jego źródłem były informacje od ludzi na ulicach i materiały z archiwów w samym Hongkongu oraz poza nim. Badaczka obok różnorodnych analiz przedstawia czytelnikom sylwetki i poglądy najważniejszych przywódców i rozpoznawalnych aktywistów. Przytacza także opinie zwykłych obywateli i osób prywatnych, aby pokazać nastroje szerszych grup społecznych zamieszkałych w tej metropolii. Jak sama pisze: „…Moja wiedza pochodziła z dwóch perspektyw, gdyż najpierw na bieżąco obserwowałam ewolucję ruchu, a następnie, już po jego wygaśnięciu, miałam dostęp do przemyśleń o nim.” (str. 29).

Wiarygodne informacje

Książka Hongkong jest także odpowiedzią na publikacje naukowe i reportaże, które dotyczyły analiz czynników politycznych i ekonomicznych protestów. W swojej publikacji Ching Kwan Lee ukazuje protesty jako swoiste zakończenie blisko 20 letnich działań w kierunku uzyskania prawa do samostanowienia mieszkańców Hongkongu. Udowadnia tezę, że protesty związane są z dekolonizacją od przeszłości związanej z rządami imperium brytyjskiego i rządów Pekinu oraz budzeniem się i kształtowaniem tożsamości narodowej Hongkończyków. Pokazuje, co skłoniło obywateli z różnych warstw społecznych, pokoleń i o odmiennych poglądach politycznych do wyjścia na ulicę. Fakt, że autorka była nie tylko obserwatorką ale także i uczestniczką opisywanych protestów z jednej strony dodaje realizmu i wiarygodności całej pracy. Z drugiej może też budzić obawy o pewną stronniczość.

Problematyka

Mnie zainteresowało w pracy Hongkong kilka kwestii. Pierwszą jest ciekawe zjawisko podwójnej kolonizacji jakie ma miejsce Hongkongu. Drugim jest pokazanie różnic w wykorzystaniu polityki rasizmu. W świecie rasizm wykorzystywano do prowadzenia „polityki odmienności”. Natomiast w Hongkongu rasizm według autorki funkcjonował jako „przymusowa identyczność” w relacji mieszkańców metropolii i Chin. Innym bardzo ciekawym zjawiskiem jaki był rezultatem wydarzeń w Hongkongu było rozmycie moralnych i poznawczych granic tego, co jest przemocą, a co nią nie jest. Związane to było z masowym udziałem obywateli miasta w różnego rodzaju publicznych działaniach, które nie zawsze były legalne. Ciekawe są także spostrzeżenia dotyczące funkcjonowania tego obszaru w kontekście historycznym oraz sposobu myślenia obywateli Hongkongu i jego ewolucji. Bardzo interesujące były informacje o rozwoju świadomości społecznej i tożsamościowej młodych ludzi, którzy zaangażowali się w protest.

Podsumowanie recenzji

Zgodnie z zamierzeniem autorki książka Hongkong skierowana jest do „…samych mieszkańców Hongkongu oraz wszystkich tych, których interesują losy tego globalnego miasta…” (str. 29). Mimo popularnonaukowego charakteru publikacja nie jest, w moim odczuciu, pozycją skierowaną do szerokiego grona odbiorców. Wymaga dobrego poziomu wiedzy ogólnej, ale także znajomości kontekstu kulturowego i historycznego tych terenów. Jest to niewątpliwie pozycja bardzo ciekawa dla historyków i socjologów zainteresowanych tym obszarem geograficznym oraz procesami dekolonizacji i deglobalizacji. Wymaga uważności i skupienia podczas lektury. Dla przeciętnego czytelnika publikacja także może być interesującą, choć niełatwą lekturą umożliwiającą poznanie innej kultury i rozszerzenie horyzontów myślowych.

Elżbieta Molęda